Back

ⓘ Bokin'i Ezra




                                               

Bokini Tobia

Ny Bokini Tobia na Bokini Tobita dia boky ao aminny Baiboly aminny fiteny grika atao hoe Septoaginta na Septanta izay mitatitra ny tantaranny Israelita iray atao hoe Tobia isanny fokoni Neftaly izay nasesitany tany Ninive sady lasa jamba raha nilatsahanny taim-borona taminny masony. Nandefa ny zanany atao hoe Tobia izay hitaky trosa any Media ao aminny havany atao hoe Gabaela izy. Deoterokanonika ny Bokini Tobia ho anny Katolika sy ny Otrodoksa fa apokrifa kosa ho anny Protestanta. Tsy hita ao aminny Baiboly jiosy aminny teny hebreo Tanakh io boky io.

Bokini Ezra
                                     

ⓘ Bokini Ezra

Ny Bokini Ezra na Bokini Esdrasa dia boky ao aminny Tanakh sy ao aminny Testamenta Taloha ao aminny Baiboly kristiana. Mitantara ny fiverenan’ireo babo an-tanidrazana voalohany avy any Babilona, ny nahavitana ny Tempoly vaovao ao Jerosalema, ny iraka notanterahin’i Ezra tao Jerosalema ary ny ezaka nataony hanadiovana ireo Jiosy nanambady vehivavy tsy Jiosy ny Bokin’i Ezra. Mampiseho ny fomba nampihamatanjaka ireo rafitry ny fivavahana jiosy niforona nandritra ny Fahababoana, dia ny sinagoga, ny famakiana ireo Bokinny Lalàna sy ny Bokin’ny Mpaminany, ny mpanoradalàna, ny Sinedriona, sns koa io boky io.

                                     

1. Ny fanoratana ny boky

Ny mpanoratra

Araka ny lovantsofina dia i Ezra na Esdrasa no nanoratra ity boky mitondra ny anarany ity. Jiosy babo tany Babilona izay niverina an-taniny tao Jerosalema tamin’ny 428 tal. J.K. i Ezra. Nitana anjara lehibe teo amin’ny fanavaozana ny fivavahana jiosy taorian’ny Fahababoana izy.

Ireo manam-pahaizana dia mihevitra fa nosoratanolona iray ihany ny Bokin’ny Tantara roa sy ny Bokin’i Ezra ary ny Bokini Nehemia. Mihevitra koa izy ireo fa nanovo tamina loharano maro io mpanoratra io, izay atao hoe "ilay Mpitantara" na "Kronista" indraindray, ka tokony ho isan’izany ny raki-pitadidian’i Ezra sy ny tahirin-tsoratra tao amin’ny Tempoly.

Fotoana nanoratana

Mety tany amin’ny taona 399 tal. J.K. no nahavitan’ny boky taminny voalohany, nefa nitohy ny fanitsiana izany taorian’io nandritra ny taonjato maro alohan’ny nidirany ho isan’ny Soratra Masina ao amin’ny fivavahana kristiana. Fara-fahatarany tamin’ny 300 tal. J.K no nahavitanny Bokin’i Ezra.

                                     

2. Nitambatra amina boky hafa

Tantara-Ezra-Nehemia

Tamin’ny voalohany dia nitambatra ho boky tokana ny Bokin’i Ezra sy ny Bokin’i Nehemia ary ireo Bokin’ny Tantara ka mety olona iray no nanoratra azy rehetra ireo. Mifarana amin’ny fitantarana ny fiafaran’ny Fahababoana tany Babilona ny Bokin’ny Tantara, izay mamintina ny ampahany be amin’ny tantaran’ny jiosy. Ny Bokin’i Ezra sy ny Bokini Nehemia kosa dia miresaka momba ireo zato taona manaraka.

Ezra-Nehemia

Ny Bokin’i Ezra dia nitambatra tamin’ny Bokin’i Nehemia ka mirakitra ny tantaran’i Israely hatramin’ny andron’i Adama. Izany no atao hoe Ezra-Nehemia. Tsy nanasaraka ny boky roa ny dikan-teny grikan’ny Baiboly jiosy atao hoe Septoaginta na Septanta. Ny Volgata latina: Vulgata, izay Baiboly aminny dikan-teny latina, dia nanasaraka azy ireo ka nanome anarana ny voalohany hoe Esdrasa I sy ny faharoa hoe Esdrasa II.

                                     

3.1. Fizaràn’ny boky Fizaràna voalohany 1 – 6

Ny fizaràna voalohany dia mitantara ny fiverenan’ny Jiosy na Jody avy any an-tsesitany sy ny fanamboarana ny Tempoly faharoa. Fotoana eo anelanelan’ny nitondran’i Kirosy na Sirosy mpanjaka sy ny nanokanana ny Tempoly faharoa izany.

                                     

3.2. Fizaràn’ny boky Didimpanjakana navoak’i Kirosy 1

Nandefa ny fanaky ny Tempoly tany amin’i Sesbatsara, andrian’i Joda, i Kirosy, izay nahazo tsindrimandry avy amin’Andriamanira, sady namela ny Israelita hody any Jerosalema miaraka aminy hanamboatra ny Tempoly. Miresaka ny amin’ny didimpanjakana nataon’i Kirosy izay nanome alalana ny Jiosy hody any Jerosalema taorian’ny taona 538 tal. J.K. ny boky.

                                     

3.3. Fizaràn’ny boky Fodiana tany Jerosalema 2

Babo miisa 42 360, miaraka amin’ny mpanompony sy lehilahy amam-behivavy mpihira, no nody avy any Babilona ho any Jerosalema sy Joda teo ambany fitarihan’i Zorobabela na Zerobabela sy i Josoa na Jôsoe ilay mpisoron-dehibe. Misy ny lisitr’ireo nody io toko io.

                                     

3.4. Fizaràn’ny boky I Josoa sy i Zorobabela nanamboatra ny alitara 3

Nanamboatra ny altara na ôtely ary nankalaza ny andron-danonan’ny Tabernakely i Josoa, ilay mpisoro-dehibe, sy i Zorobabela. Tamin’ny taona faharoa, dia voapetraka ny fanorenan’ny Tempoly ary nizotra tamin-kafaliana ny fanokanana. Manoritsoritra ny fanamboarana ny Tempoly, izay tsy voatantara antsipirianay afa-tsy ao amin’ny Bokini Hagay na Akjea sy Zakaria, ity toko ity.

                                     

3.5. Fizaràn’ny boky Taratasin’ireo Samaritana tamin’i Artakserksesy 4

Te hanampy amin’ny fanamboarana ny Tempoly ny fahavalon’i Joda sy i Benjamina, nefa tsy navela hanao izany. Noho izany dia nanao izay hanembantsembanana ireo mpanamboatra ny Tempoly izy ireo. Nampahalala an-taratasy an’i Artakserksesy ny solom-panjaka tao Samaria fa andalam-pahavitana i Jerosalema, dia nandidy ny mpanjaka fa ajanona ny fanamboarana. Tsy nitohy ny asa raha tsy tamin’ny taona faharoa naha mpanjaka an’i Dariosy na Dariosa.

                                     

3.6. Fizaràn’ny boky Taratasy nalefan’i Tatenay tany amin’i Dariosa 5

Noho ny famporisihana nataon’ny mpaminany Hagay na Akjea sy Zakaria, dia nanomboka indray ny fanamboarana ny Tempoly i Zorobabela sy i Josoa. Nanoratra sy nampandre an’i Dariosa i Tatenay, governoran’i Joda sy Samaria, fa andalam-pahavitana ny Tempoly sady nanoro hevitra azy hitady ireo tahirin-tsoratra mba hahitana ny didy nataon’i Kirosy.

                                     

3.7. Fizaràn’ny boky Didy nataon’i Kirosy sy didy nataon’i Dariosa 6

Hita ilay didimpanjakana notadiavina, ka nandidy an’i Atenay i Dariosa mba tsy hanakorontana ny Jiosy amin’ny fanamboarana ny Tempoly. Nanampy azy ireo amin’ny zavatra ilaina amin’ny fanatira koa ny mpanjaka. Vita ny Tempoly tamin’ny fahenin-taona nitondran’i Dariosa, ary niangona ny Israelita mba hankalaza izany fahavitany izany.

                                     

3.8. Fizaràn’ny boky Fizaràna faharoa 7 – 10

Miresaka ny amin’ny famitana iraka nataon’i Ezra na Esdrasa, izay tsy inona fa fandaminana ny vahoaka jiosy miaraka amin’i Nehemia ity fizarana ity. Marihina fa miady hevitra ireo manam-pahaizana ny amin’ny mpanjaka Artakserksesy izay resahina eto ka mahatonga ny fotoam-podian’i Ezra avy any Babilona ho amin’ny taona 398 na 397 tal. J.K.

                                     

3.9. Fizaràn’ny boky Taratasin’i Artakserksesy nalefa tamin’i Ezra 7

Nirahin’Andriamanitra handefa an’i Ezra ny mpanjaka Artakserksesy mba hanontany an’i Joda sy i Jerosalema ny amin’ny lalàn’ny Andriamaniny sy hanendry mpahay lalàna sy mpitsara mba hitsara ny vahoaka monina eny ampitan’ony Eofrata, dia ireo izay mahafantatra ny lalàn’Andriamanitra. Nanome volamena maro an’i Ezra i Artakserksesy sady nanome toromarika ireo manam-pahefana persiana mba hanampy azy.

                                     

3.10. Fizaràn’ny boky Volamena sy volafotsy ary fanaka ho an’ny Tempoly 8

Namory ireo mpiray tanidrazana aminy hody an-taniny i Ezra sady nanangona volamena sy volafotsy ary fanaka sarobidy maro ho entina any amin’ny Tempoly any Jerosalema. Hitany tamin’izay fa tsy nisy Levita tao ka nandefa iraka mba hamory azy ireo izy. Nody noho izany tany Jerosalema ireo babo, ka ao izy no nizara ny volamena sy volafotsy ary nanao fanatitra amin’Andriamanitra. Omen’ny boky ny lisitr’ireo niara-dia amin’i Ezra.

                                     

3.11. Fizaràn’ny boky Ireo lehilahy Jiosy nanambady Jentilisa 9

Nisy nitantara tamin’i Ezra fa misy amin’ireo Jiosy efa ao Jerosalema izay efa naka vady vehivavy tsy Jiosy. Nalahelo noho izany fahotana izany i Ezra ka nivavaka sady nifona tamin’Andriamanitra.

                                     

3.12. Fizaràn’ny boky Fampodiana ireo vehivavy tsy jiosy sy ny zanany 10

Niezaka nandresy lahatra ny vahoaka i Ezra mba hanary ireo vady jentilisa ireo ka na dia nisy aza ny sakantsakana nataon’ny Israelita sasany, dia niangona ny rehetra sady tapa-kevitra fa handroaka ny vady aman-janany izay tsy iray firazanana aminy.

                                     

4. Boky hafa mitondra ny anarani Ezra

Marihina fa misy boky apokrifa na pseodepigrafa mitondra ny anarani Ezra na Esdrasa nefa fantatra fa tsy nosoratany. Miovaova ny anaranireo boky ireo sy ny laharana ahafantarana azy, dia ireo aseho anatinny fafana eto ambany miaraka aminny Bokini Ezara sy ny Bokini Nehemia.

                                     

5. Jereo koa:

Boky ara-tantara protokanonika:

  • Bokini Rota
  • Bokini Ezra na Esdrasa
  • Bokinny mpitsara
  • Boky voalohanny Mpanjaka
  • Boky voalohanny Tantara
  • Boky voalohani Samoela
  • Bokini Josoa na Jôsoe
  • Boky faharoani Samoela
  • Boky faharoanny Tantara
  • Boky faharoanny Mpanjaka
  • Bokini Nehemia

Boky ara-tantara deoterokanonika:

  • Boky faharianny Makabeo
  • Bokini Jodita
  • Boky voalohanny Makabeo
  • Bokini Tobia
                                     
  • trosa any Media ao amin ny havany atao hoe Gabaela izy. Deoterokanonika ny Bokini Tobia ho an ny Katolika sy ny Otrodoksa fa apokrifa kosa ho an ny Protestanta

Users also searched:

...
...
...